WCAG-richtlijnen | toegankelijke website voor de overheid

Wat is WCAG?

Toegankelijkheid in eenvoud uitgelegd

WCAG staat voor Web Content Accessibility Guidelines, de internationale standaard voor toegankelijke websites en webapplicaties. De richtlijnen zijn opgesteld door het W3C, de organisatie achter de webstandaarden, en gelden wereldwijd als de erkende basis voor digitale toegankelijkheid.

In Nederland zijn de WCAG-richtlijnen verankerd in het Tijdelijk besluit digitale toegankelijkheid overheid. Dat besluit verplicht bestuursorganen om hun websites en apps te laten voldoen aan WCAG 2.1 niveau AA, met een publiek toegankelijke toegankelijkheidsverklaring. De aansluiting op de Europese norm EN 301 549 maakt de eisen daarnaast onderdeel van de Europese rechtsorde.

Voor Seneca is WCAG geen aanvulling op het CMS, maar de basis ervan. Smartsite levert standaard WCAG 2.1 AA-conforme templates en is 2.2-ready.

WCAG 2.1 AA verplicht voor overheid (sinds 2018)
WCAG 2.2 als nieuwe Europese standaard (sinds 2023)
EN 301 549 als Europese norm
Toegankelijkheidsverklaring verplicht en publiek
Jaarlijkse audit door externe instantie aanbevolen
Smartsite: standaard 2.1 AA-conform, 2.2-ready
Geen plug-in achteraf, zit ingebouwd
Inclusief ReadSpeaker en Browsealoud-koppeling

WCAG bouwt op 4 pijlers

WCAG bestaat uit een groot aantal succescriteria, maar ze zijn georganiseerd onder vier overkoepelende principes, vaak afgekort als POUR (perceivable, operable, understandable, robust).

Waarneembaar

Informatie en interface-elementen moeten op meerdere manieren waarneembaar zijn. Beelden hebben alt-teksten voor wie niet kan zien, video's hebben ondertiteling, en kleurcontrast is voldoende voor wie kleurenblind is.

Bedienbaar

Alles wat met een muis kan, moet ook met alleen het toetsenbord kunnen. Tijden waarin een actie moet worden afgerond zijn aanpasbaar, en animaties die epileptische aanvallen kunnen veroorzaken worden vermeden.

Begrijpelijk

Tekst is leesbaar, taal aangegeven, jargon vermeden, pagina's gedragen zich voorspelbaar, en formulieren helpen bezoekers actief bij het corrigeren van fouten.

Robuust

De website werkt met allerlei browsers, schermlezers en hulpmiddelen. Vandaag, en bij toekomstige updates van die hulpmiddelen, zonder dat je hoeft aan te passen.

Niveau A is de absolute basis: zonder dat is een site fundamenteel ontoegankelijk. Denk aan: alt-teksten op afbeeldingen, ondertiteling op video, navigatie met toetsenbord. Voor commerciële websites is A vaak een startpunt, maar voor de Nederlandse overheid niet voldoende. Het Tijdelijk besluit digitale toegankelijkheid eist niveau AA.

Niveau AA bevat alle criteria van A plus aanvullende eisen rond contrast, taal, voorspelbaarheid en formulieren. Dit is het verplichte niveau voor overheidswebsites in Nederland en de EU. Smartsite levert standaard AA-conforme templates, niet als plug-in, maar als basis.

Niveau AAA is het hoogste niveau, met aanvullende criteria rond gebarentaal, leesbaarheid op een lager taalniveau, en uitgebreide hulpmiddelondersteuning. AAA is geen wettelijke verplichting omdat W3C zelf erkent dat het voor sommige content niet realistisch is om dit niveau te halen. Strijd ernaar waar mogelijk, maar focus op AA als basis.

Versies

WCAG 2.1 vs WCAG 2.2 – wat is het verschil?

WCAG 2.1 is sinds 2018 de Europese standaard. WCAG 2.2, gepubliceerd in oktober 2023, voegt negen nieuwe succescriteria toe. Het is dan ook geen vervanging, maar een uitbreiding. De belangrijkste toevoegingen in 2.2 zijn:

Doelgrootte (target size). Klikbare elementen moeten minimaal 24×24 CSS-pixels zijn. Voorkomt dat gebruikers met minder fijne motoriek de verkeerde knop raken.

Consistente focusindicatie. De visuele markering van het focuselement (waar de cursor staat na tabben) moet duidelijk en consistent zijn op de hele site.

Sleepbewegingen vermijden. Functionaliteit die alleen via slepen werkt, moet ook met een eenvoudige klik bereikbaar zijn, handig voor gebruikers met motorische beperkingen.

Toegankelijke authenticatie. Inloggen mag niet afhankelijk zijn van het onthouden van complexe codes, paswordmanager-ondersteuning of biometrie zijn alternatieven.

Smartsite ondersteunt alle 2.2-criteria standaard. Of je officiële 2.2-conformiteit haalt, hangt mede af van je content (alt-teksten, contrast, koppenstructuur). Software ondersteunt het, redactionele discipline maakt het af.

WCAG met Smartsite

WCAG hoeft geen project op zich te zijn

Veel organisaties beleven WCAG als een kostenpost, extra audits, extra plug-ins, extra agency-uren. Bij Seneca is dat omgekeerd: doordat WCAG-conformiteit in de basis van Smartsite zit, heb je geen losse projecten nodig. Dit zit er standaard ingebouwd:

Templates Alle Smartsite-templates zijn 2.1 AA-conform en 2.2-ready. Toetsen op contrast, koppen-hiërarchie en navigatie zijn automatische controles in het CMS.

Editor-hulpmiddelen Alt-teksten zijn verplichte velden bij beelden, koppen kunnen niet uit hun structuur worden gebracht, en de redactie-interface waarschuwt actief bij toegankelijkheidsfouten.

Hulpmiddelen-koppelingen Voorleessoftware zoals ReadSpeaker en Browsealoud zijn standaard te activeren. Een dyslexie-modus en hoog-contrastmodus voor bezoekers met visuele beperkingen ook.

Verklaring-update Wanneer je site grote aanpassingen ondergaat, ondersteunt Smartsite je beheerteam in het opstellen van een geactualiseerde toegankelijkheidsverklaring.

Veelgestelde vragen over WCAG

Voor wie geldt de WCAG-verplichting in Nederland? Voor alle bestuursorganen, gemeenten, provincies, waterschappen, ministeries, én voor publieke organisaties met een wettelijke taak (zoals UWV, SVB, zorgverzekeraars in publieke rol). Het Tijdelijk besluit digitale toegankelijkheid overheid is sinds 23 september 2018 van kracht voor websites en sinds 23 juni 2021 voor mobiele apps. Ook woningcorporaties met een DAEB-status (Diensten van Algemeen Economisch Belang) vallen onder de verplichting.

Wat is het verschil tussen WCAG 2.1 en EN 301 549?

WCAG 2.1 is de internationale standaard van W3C, een set richtlijnen voor toegankelijkheid van webcontent. EN 301 549 is de Europese norm die WCAG 2.1 verplicht voorschrijft voor overheidsinstanties binnen de EU. EN 301 549 is dus de juridische verankering van WCAG 2.1 in Europese context. In de praktijk: voldoe je aan WCAG 2.1 AA, dan voldoe je ook aan de relevante delen van EN 301 549.

Wanneer moet ik upgraden naar WCAG 2.2?

Nederland heeft (op het moment van schrijven) WCAG 2.1 AA als minimumeis. WCAG 2.2 is gepubliceerd door W3C in oktober 2023 en wordt in toenemende mate de praktijkstandaard. De Europese Commissie werkt aan harmonisering van EN 301 549 met WCAG 2.2, verwachting is dat dit binnen enkele jaren ook in Nederland verplicht wordt. Vooruitlopen daarop is verstandig: het kost nu beperkte moeite, later wordt het een verplichte upgrade.

Hoe vaak moet ik een WCAG-audit laten uitvoeren? Een externe audit is minimaal eens per drie jaar aanbevolen, of bij elke grote site-aanpassing. Daarnaast doe je continu interne controles. Smartsite ondersteunt dat met automatische toetsing op contrast, koppen-structuur en alt-teksten. Voor zwaardere audits adviseren we een geregistreerd inspectiebedrijf zoals Stichting Accessibility, Cardan of Procolix.

Wat als mijn site niet helemaal voldoet?

Weinig sites voldoen 100%. Dat is geen schande, mits je er transparant over bent. De toegankelijkheidsverklaring kent vier statussen (A tot D); voor overheidssites is minimaal status B vereist (voldoet grotendeels, met geconstateerde afwijkingen waaraan gewerkt wordt). Belangrijker dan perfectie is voortgang: laten zien welke afwijkingen er zijn en wat je eraan doet.

Hoe maak ik een PDF toegankelijk? Een toegankelijke PDF heeft een correcte tekststructuur (geen platte pixels), beschrijvingen voor afbeeldingen, een logische leesvolgorde en metadata in het bestand. Microsoft Word en Adobe Acrobat hebben ingebouwde checks. Voor gepubliceerde overheidsdocumenten is HTML vaak een beter alternatief dan PDF, toegankelijker, doorzoekbaar, mobielvriendelijker.

Voldoet Smartsite aan WCAG 2.2? Ja, Smartsite is 2.2-ready. Alle 2.2-criteria zijn ondersteund in de standaard templates en redactietool. Officiële 2.2-conformiteit hangt mede af van je content, alt-teksten, contrastkeuzes en koppen-structuur. Smartsite ondersteunt het, redactionele discipline maakt het af.

Hoe stel ik een toegankelijkheidsverklaring op? Via toegankelijkheidsverklaring.nl, het officiële Nederlandse register. Het invulformulier leidt je door alle vereiste velden, basisinformatie over je site, auditresultaten, geconstateerde afwijkingen en geplande maatregelen. De verklaring wordt automatisch gepubliceerd in het register en je linkt ernaar vanaf je website (meestal in de footer).

WCAG-richtlijnen voor je website

Toegankelijkheid in eenvoud uitgelegd

WCAG bouwt op 4 pijlers

A, AA en AAA; welk niveau geldt voor jou?

WCAG 2.1 vs WCAG 2.2 – wat is het verschil?

WCAG hoeft geen project op zich te zijn

Veelgestelde vragen over WCAG

Klaar om je site WCAG-conform te maken?